وقتی درباره هدفون یا هندزفری بیسیم صحبت میشود، معمولاً تمرکز روی نسخه بلوتوث، حذف نویز یا عمر باتری است؛ اما کدک بلوتوث یکی از همان جزئیاتی است که میتواند تجربه واقعی شما از صدا را تغییر دهد. کدک تعیین میکند صدایی که روی موبایل یا لپتاپ خود پخش میکنید با چه روشی فشرده شود، چگونه از طریق بلوتوث منتقل شود و در نهایت با چه کیفیت و چه میزان تأخیر به گوش شما برسد.
Codec ترکیبی از دو واژه Encode و Decode است؛ یعنی یک روش برای کُدگذاری (فشردهسازی) و سپس بازکُدگذاری (بازسازی) صوت. از آنجا که پهنای باند بلوتوث محدود است، صدا معمولاً نمیتواند به شکل کاملاً خام (Raw) و بدون فشردهسازی منتقل شود. پس دستگاه فرستنده (مانند موبایل) صدا را با یک کدک به بستههای کوچکتر تبدیل میکند و گیرنده (مانند هدفون) همان بستهها را با همان کدک بازسازی میکند.
یک نکته کلیدی این است که کدک باید در هر دو سمت پشتیبانی شود. اگر موبایل شما یک کدک خاص را داشته باشد اما هدفون آن را نشناسد، ارتباط به یک کدک مشترک (اغلب SBC) برمیگردد و تمام مزیتهای ادعایی از بین میرود.
کدکها معمولاً روی سه خروجی مهم اثر میگذارند: کیفیت ادراکی صدا، تأخیر (Latency) و پایداری اتصال در شرایط واقعی. کیفیت به روش فشردهسازی و نرخ بیت (Bitrate) مربوط میشود و تعیین میکند چه مقدار از اطلاعات صوتی حفظ شود. تأخیر هم برای بازی، تماشای ویدئو و حتی مکالمه مهم است؛ هر چه تأخیر کمتر باشد هماهنگی صدا و تصویر بهتر حس میشود. پایداری نیز یعنی اینکه در محیط شلوغ (تداخل وایفای، ازدحام بلوتوث، فاصله بیشتر و …) صدا کمتر دچار قطع و وصلی یا افت کیفیت شود.
بیشتر بخوانید: دلیل زنده ماندن جک 3.5 میلیمتری
SBC: کدک پایه و استاندارد اجباری در بلوتوث صوتی است. تقریباً همه موبایلها و هدفونها از آن پشتیبانی میکنند و همین باعث میشود گزینهای امن باشد، اما همیشه بهترین انتخاب از نظر کیفیت یا تأخیر نیست، خصوصاً در هدفونهای بهتر که توانایی بالاتری دارند.
AAC: کدکی رایج برای اکوسیستمهای مصرفی است و در بسیاری از دستگاهها استفاده میشود. تجربه واقعی آن میتواند به بهینهسازی سختافزار/ نرمافزار دستگاه بستگی داشته باشد؛ بنابراین ممکن است روی یک پلتفرم عالی و روی پلتفرم دیگر معمولی باشد.
aptX (و خانواده آن): معمولاً به عنوان گزینههای باکیفیتتر یا کمتأخیرتر شناخته میشود. در بازار ممکن است با نامهایی مثل aptX ،aptX HD ،aptX Adaptive یا aptX Lossless روبهرو شوید که هر کدام هدف متفاوتی دارند (مثلاً کیفیت بالاتر، تطبیقپذیری بهتر با شرایط اتصال، یا تأخیر بهینهتر). نکته عملی این است که پشتیبانی آن در هر دو سمت (فرستنده و گیرنده) اهمیت حیاتی دارد.
LDAC: کدکی که معمولاً به عنوان گزینهای برای کیفیت بالاتر مطرح میشود و اگر هر دو دستگاه درست از آن پشتیبانی کنند، میتواند تجربه شنیداری خوبی ارائه دهد.
LC3 (LE Audio): نسل جدیدتری که بیشتر در چهارچوب «بلوتوث کممصرف/ LE Audio» مطرح میشود و هدف آن رسیدن به کیفیت مناسب با مصرف انرژی کمتر و امکانات جدیدتر است. این حوزه هنوز بسته به دستگاهها و اکوسیستم، در حال گسترش است و ممکن است در همه محصولات رایج نباشد.
کدک فقط یک قطعه از پازل است. کیفیت نهایی به درایور هدفون، تیونینگ صدا، آمپلیفایر داخلی، نویز محیط و حتی نحوه قرارگیری هدفون در گوش وابسته است. از طرف دیگر، در شرایط تداخل (مثلاً کنار روتر وایفای، مترو، محیطهای شلوغ) دستگاهها ممکن است به صورت خودکار کیفیت را پایین بیاورند تا قطع و وصلی کمتر شود.
بعضی کاربران فکر میکنند اگر روی جعبه هدفون نوشته شده باشد LDAC یا aptX، پس همیشه با همان حالت کار میکند؛ در حالی که حتماً باید موبایل یا لپتاپ شما هم از آن کدک پشتیبانی کند و حتی در شرایطی ممکن است دستگاه به حالت پایدارتر سوییچ کند. اشتباه رایج دیگر این است که کدک را با نسخه بلوتوث یکی بدانیم؛ نسخه بالاتر میتواند کمک کند، اما تضمین نمیکند بهترین کدک فعال شود. در نهایت، اگر قصد خرید دارید، مهمترین کار این است که مشترک بودن کدک بین فرستنده و گیرنده را قبل از خرید بررسی نمایید.
بیشتر بخوانید: تفاوت مودم، روتر و اکسس پوینت
روی نحوه فشردهسازی صدا، کیفیت ادراکی، تأخیر و تا حدی پایداری در شرایط شلوغ اثرگذار است.
چون تداخل، فاصله، دیوارها و شلوغی فرکانس میتواند دستگاه را مجبور به کاهش کیفیت یا ناپایداری کند.
نه در همه شرایط؛ کیفیت هدفون، تنظیمات و شرایط محیطی هم میتوانند تأثیر بگذاند.
